โครงการบริการวิชาการแก่สังคม

ชื่อโครงการ/ลักษณะโครงการ

ชื่อโครงการ : การพัฒนาคู่มือและสื่อการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตที่ใช้ได้จริงสำหรับครูภาษาไทยเพื่อการเรียนรู้ในยุค 4.0
ลักษณะโครงการ : พัฒนาคู่มือและสื่อการเรียนการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตสำหรับครูภาษาไทยชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษา

ชื่อโครงการ/ลักษณะโครงการ

ชื่อโครงการ : การพัฒนาคู่มือและสื่อการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตที่ใช้ได้จริงสำหรับครูภาษาไทยเพื่อการเรียนรู้ในยุค 4.0
ลักษณะโครงการ : พัฒนาคู่มือและสื่อการเรียนการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตสำหรับครูภาษาไทยชั้นประถมศึกษาและมัธยมศึกษา

แนวทางการพัฒนา/เป้าหมาย

แนวทางการพัฒนา
– การพัฒนาการเรียนรู้
– ยกระดับศักยภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา
– พัฒนาศักยภาพในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้แก่บุคลากรทางการศึกษาทุกรูปแบบ
เป้าหมาย
– คนไทยมีการศึกษาที่มีคุณภาพตามมาตรฐาน สากล มีทักษะที่จำเป็นของโลกศตวรรษที่ 21 สามารถแก้ปัญหา ปรับตัว สื่อสาร และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิผล มีนิสัยใฝ่เรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต

แนวทางการพัฒนา/เป้าหมาย

แนวทางการพัฒนา
– การพัฒนาการเรียนรู้
– ยกระดับศักยภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา
– พัฒนาศักยภาพในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้แก่บุคลากรทางการศึกษาทุกรูปแบบ
เป้าหมาย
– คนไทยมีการศึกษาที่มีคุณภาพตามมาตรฐาน สากล มีทักษะที่จำเป็นของโลกศตวรรษที่ 21 สามารถแก้ปัญหา ปรับตัว สื่อสาร และทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิผล มีนิสัยใฝ่เรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต

หลักการและเหตุผล

หลักการและเหตุผล
              หลักการและเหตุผล (ให้กล่าวถึงความเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ชาติและหรือแผนการปฏิรูปประเทศ) ประเทศไทย 4.0 เป็นยุคพ.ศ. 2560 เทคโนโลยี Creative และInnovation เน้นการสร้างให้คนไทยสามารถคิดเองได้ จุดเปลี่ยนดังกล่าวจะส่งผลให้ครูปรับเปลี่ยนบทบาทตัวเอง จากครูที่สอนหนังสือ กลายเป็นเป็นพี่เลี้ยงหรือครูฝึก (Coach) โดยมีการเรียนแบบบูรณาการ/สหวิชาการโดยจะนำพาให้เด็กมีการทำงานร่วมกันมากขึ้น ทั้งนี้เพื่อให้ผู้เรียนพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ และเกิดการสื่อสารกันระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนอย่างเป็นระบบ ประการสำคัญแผนการศึกษาแห่งชาติพ.ศ.2560-2574 ข้อ 2 ยุทธศาสตร์ที่ 1ความว่า “การพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานหลักสูตรการเรียนการสอนกระบวนการเรียนรู้การวัดและประเมินผล” ทำให้เห็นได้ว่าคุณภาพ มาตรฐานหลักสูตร การเรียนการสอน กระบวนการเรียนรู้มีความสำคัญดังนั้นกลไกสำคัญที่ถือเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาแง่ดังกล่าวคือ “ครู” นั่นคือครูจะต้องได้รับการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐาน ทั้งนี้การทำให้ครูมีความสามารถ เรียนรู้ศักยภาพของนักเรียนว่าควรก้าวไปในทิศทางใดสำหรับยุทธศาสตร์ประเทศไทย 4.0 ด้วย ครูจำเป็นต้องเปลี่ยนวิธีการสอนตั้งแต่ระดับอนุบาลจนถึงมหาวิทยาลัยต้องคำนึงการเปลี่ยนแปลงของโลกและสังคมโดยเรียนรู้และใช้ภาษาแม่ (ภาษาประจำชาติ) อย่างมีประสิทธิภาพและสามารถวิเคราะห์ที่มาของคำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตได้ในยุคดิจิทัล 4.0 ประเด็นสำคัญยิ่งกว่านั้น คือ ครูภาษาไทยและนักเรียนยังมีความเข้าใจว่าภาษาบาลีและสันสกฤตเป็นภาษาที่ไกลตัวและเข้าใจยาก ทั้งยังมีความคิดว่าคำบางคำไม่ใช่คำที่มาจากภาษาบาลีสันสกฤต เช่น “โกหก นาฬิกา อายุ พลัง ครู โค วัย สงคราม” เป็นต้น ทำให้เกิดปัญหาความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องเพราะขาดผู้มีความรู้ความเข้าใจขั้นพื้นฐานเกี่ยวกับภาษาบาลีและสันสกฤตที่มีในภาษาไทย จึงเป็นอุปสรรคในการเรียนการสอน เหตุขาดคู่มือและสื่อการเรียนรู้ที่ใช้ได้จริงที่ทันสมัยต่อยุคดิจิทัล 4.0 ทั้งนี้เพราะภาษาบาลีและสันสกฤตเป็นภาษาที่เข้ามาปนและมีอิทธิพลต่อภาษาไทยทั้งในทางหลักภาษาและวรรณคดี
               ดังนั้น จึงทำให้ทราบได้ว่า “ภาษาบาลีและสันสกฤต” เป็นภาษาต่างประเทศที่สำคัญและสัมพันธ์กับภาษาไทยจึงจำเป็นที่ครูสอนภาษาไทยจะต้องมีความรู้วงศัพท์ ทั้งควรรู้ที่มาและความหมายของศัพท์ภาษาบาลีและสันสกฤตในแบบเรียนแล้ว ย่อมจะสอนภาษาและวรรณคดีไทยได้ดีเข้าใจความหมายได้ลึกซึ้งส่งผลต่อการเรียนรู้ของผู้เรียนให้มีความลุ่มลึกและสนใจการเรียนรู้ภาษาไทยได้ดียิ่งขึ้น ทั้งนี้เพราะการรู้จักที่มาและความหมายของคำทำให้ผู้เรียนภาษาแม่และวรรณคดีไทยเข้าใจตัวบท และง่ายต่อการถ่ายทอดให้ผู้เรียน อนึ่ง เยาวชนของชาติยังมีความรู้ด้านภาษาแม่ทั้งทางพุทธิพิสัยและทักษะพิสัยด้วยอาศัยผู้บอกหนังสือคือครู เพราะการเรียนภาษาเป็นทักษะที่ต้องอาศัยครูที่มีความรู้ดี มีคู่มือ และสื่อการเรียนการสอนที่สามารถใช้ได้จริงจึงจะสามารถสอนภาษาแม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และส่งผลต่อเนื่องไปถึงผลการอ่านออกเขียนได้ของเยาวชนในชาติได้ เมื่อมีคู่มือและสื่อที่ดีแล้วครูย่อมสามารถอธิบายคำและที่มาของคำในวรรณคดีของชาติได้
              ถึงแม้ว่าการศึกษายุคดิจิทัล 4.0 จะเน้นการปรับเปลี่ยนบทบาทครูแต่ปรากฏว่า ครูยังคงมีบทบาทสำคัญต่อการศึกษาของเด็กไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งครูภาษาไทยที่ต่างคาดหวังว่าเด็กจะสามารถใช้ภาษาแม่ให้สอดคล้องต่อทิศทางและกลยุทธ์การพัฒนาประเทศในยุค 4.0 การจัดการเรียนการสอนของการศึกษาไทยเพื่อให้ก้าวไปสู่การศึกษาไทย 4.0 กระทรวงศึกษาธิการได้จัดส่งเสริมสนับสนุนโครงการสำคัญได้แก่ลดเวลาเรียนเพิ่มเวลารู้การยกระดับมาตรฐานภาษาไทย พัฒนานักวิจัยหลากหลายสาขาและพัฒนาความร่วมมือ “สานพลังประชารัฐ” เพื่อให้สอดคล้องกับทิศทางแผนการศึกษาแห่งชาติพ.ศ.2560-2574 อันประกอบด้วยจุดมุ่งหมายหลัก 3 ประการได้แก่
             1.คนไทยเป็นพลเมืองดีมีคุณลักษณะและทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 และสมรรถนะที่สอดคล้องกับบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติยุทธศาสตร์ชาติ 20ปีและยุทธศาสตร์ประเทศไทย 4.0
             2.สังคมไทยเป็นสังคมแห่งการเรียนรู้และคุณธรรมจริยธรรมรู้รักสามัคคีและร่วมมือผนึกกำลังมุ่งสู่การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
             3. ประเทศไทยก้าวข้ามกับดักประเทศที่มีรายได้ปานกลางและความเหลื่อมล้ำภายในประเทศลดลงโดยขับเคลื่อนภายใต้ 7 ยุทธศาสตร์ได้แก่ 1.การพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานหลักสูตรการเรียนการสอนกระบวนการเรียนรู้การวัดและประเมินผล 2.การยกระดับคุณภาพมาตรฐานวิชาชีพครูอาจารย์และบุคลากรทางการศึกษา 3.การผลิตและพัฒนากำลังคนการวิจัยและนวัตกรรมรองรับความต้องการของตลาดงานและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ 4.การพัฒนาระบบข้อมูลสารสนเทศและเทคโนโลยีดิจิตอล 5.การพัฒนาคุณภาพของคนทุกช่วงวัยและการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ 6.การพัฒนาระบบบริหารจัดการและการมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาของทุกภาคส่วน 7.การพัฒนาระบบการเงินเพื่อการศึกษา
             ดังนั้น จึงพบว่า ดังนั้น จึงพบว่า กรอบแนวคิดไทยแลนด์ยุค 4.0 สะท้อนให้เห็นถึงเป้าหมายการยกระดับมาตรฐานการศึกษาของประชากรในประเทศ และเน้นให้บทบาทของครูในโลกยุคดิจิตอลคือครูต้องปรับกลยุทธ์ในการสอนครูเป็นความหวังหนึ่งครูต้องเป็นโค้ชผลักดันเด็กไปสู่สิ่งที่เด็กต้องการก็จริง แต่ที่สำคัญครูต้องรู้ว่าอะไรจริงเท็จสอนให้เด็กเข้าถึงแหล่งข้อมูลความรู้ที่ถูกต้องเที่ยงตรงอำนวยสร้างการสอนที่ดีได้โดยเฉพาะครูภาษาไทย ดังจะพบว่าครูภาษาไทยต้องคอยแนะนำในการค้นหาความรู้เก็บข้อมูลถ่ายทอดความรู้ วิเคราะห์ภาษาบาลีและสันสกฤตในหลักภาษาและวรรณคดีไทยเน้นเพิ่มพูนความรู้ให้เด็กไทย ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างคู่มือและสื่อการเรียนรู้ให้ครูสอนภาษาไทยสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมกันนี้ก็เพื่อให้สามารถนำเด็กเข้าถึงสื่อและนำเด็กไปสู่แหล่งการเรียนรู้ได้อย่างเหมาะสม รวมถึงข้อสอบโอเน็ตช่วงชั้นที่ 24 ก็ปรากฏเรื่องการใช้คำในภาษาบาลีและสันสกฤตจำนวนมาก ดังนั้น ครูภาษาไทยจึงต้องมีสื่อและคู่มือที่ดีและพร้อมใช้ได้จริงเพื่อช่วยอำนวยการสอนภาษาแม่ และภาษาอื่นที่เกี่ยวข้องกับภาษาแม่ให้แก่เด็กอย่างมีประสิทธิผล
             สาขาภาษาไทยและการสื่อสาร คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ได้เปิดการเรียนการสอนตามหลักสูตร ขณะเดียวกันได้พัฒนาขีดความสามารถของอาจารย์ภายในสาขาให้มีความรู้ลึกจนที่สุดได้มีความคิดริเริ่มและตระหนักรู้ถึงแนวทางพัฒนาความรู้เชิงบูรณาการด้านภาษาและวรรณคดีไทย กล่าวคือมีแนวคิดที่จะพัฒนาองค์ความรู้ทางภาษาและวรรณคดีไทยให้แพร่หลายหลากหลายยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแสวงหาความรู้และความสามารถในการการบริการวิชาการแก่ชุมชนแบบบูรณาการ และให้ประสานกับนโยบายการศึกษาไทยยุค 4.0 ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และทิศทางแผนการศึกษาแห่งชาติพ.ศ.2560-2574ทั้งนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2542 เป็นต้นมา ซึ่งหลักสูตรได้จัดบริการวิชาการแก่ผู้สอนภาษาไทยมาอย่างต่อเนื่องในหัวข้อที่หลากหลาย โดยมุ่งเน้นให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้สอนภาษาไทยในเขตพื้นที่บริการ และสอดคล้องกับเนื้อหาการจัดการเรียนการสอนวิชาภาษาไทยของกระทรวงศึกษาธิการในทุกช่วงชั้น
             เมื่อพิจารณาหลักการและความจำเป็นเบื้องต้นคณาจารย์สาขาภาษาไทยและการสื่อสาร ได้ตระหนักถึงการใช้ภาษาแม่และภาษาบาลีสันสกฤตในภาษาแม่ของผู้เรียนในยุค 4.0 จึงมีมติร่วมกันที่จะจัดกิจกรรมทางวิชาการขึ้นเพื่อส่งเสริมและพัฒนาองค์ความรู้ด้านภาษาไทยและภาษาบาลีสันสกฤตในแบบเรียน เพราะทราบชัดแล้วว่าคำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตสองภาษาเป็นระดับคำมีอิทธิพลและมีความสัมพันธ์กับภาษาไทยมากกว่าภาษาต่างประเทศอื่น และพบว่าเป็นเนื้อหาที่บรรจุไว้ในหลักสูตรภาษาไทยขั้นพื้นฐานทุกช่วงชั้น ภาษาบาลีและสันสกฤตยังเป็นสองภาษาเดียวที่มีความสัมพันธ์กับรากฐานของการเรียนวิชาภาษาไทยทั้งหมดทุกช่วงชั้น ดังนั้น คณะกรรมการบริหารหลักสูตรภาษาไทยและการสื่อสารได้ตระหนักถึงความจำเป็นดังกล่าวและเบื้องต้นได้สำรวจความต้องการของครูภาษาไทยทั้งระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาในเขตพื้นที่บริการ ทั้งยังคำนึงถึงยุทธศาสตร์และแผนพัฒนาการศึกษาไทยยุค 4.0 จึงจำเป็นต้องพัฒนาคู่มือและสื่อการเรียนการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตสำหรับครูภาษาไทยในหัวข้อ “การสอนภาษาบาลีและสันสกฤตสำหรับครูภาษาไทยยุค 4.0” ขึ้นเพื่อยกระดับการเรียนการสอน และพัฒนาการเรียนการสอนภาษาและวรรณคดีไทยในเขตพื้นที่บริการซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาการใช้ภาษาของผู้เรียนภาษาแม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นการจัดกิจกรรมอบรมทางวิชาการเรื่อง “การพัฒนาคู่มือและสื่อการสอนภาษาบาลีและสันสกฤตที่ใช้ได้จริงสำหรับครูภาษาไทยเพื่อการเรียนรู้ในยุค 4.0” ที่ถือเป็นแนวทางสำคัญอย่างหนึ่งในการส่งเสริมสนับสนุนและเพิ่มพูนองค์ความรู้ทางภาษาบาลีและสันสกฤตในภาษาไทยสำหรับครูภาษาไทยและผู้เรียนในเขตพื้นที่บริการ ซึ่งสอดคล้องกับภารกิจหลักของมหาวิทยาลัยและนโยบายการพัฒนาการศึกษาของประเทศในยุค 4.0 ทั้งนี้ยังเป็นการขยายพื้นที่ความรู้จากมหาวิทยาลัยสู่ชุมชนและผู้รับบริการและสร้างเคตรือข่ายการเรียนรู้ได้ โดยได้คำนึงถึงความจำเป็นเร่งด่วนและเน้นที่สอดคล้องกับการสำรวจข้อมูลครูภาษาไทยในพื้นที่บริการ
             เนื่องจากการระบาดของโรค Covid-19 คณะผู้รับผิดชอบโครงการเล็งเห็นผลกระทบต่อการดำเนินโครงการ เนื่องจากตามแผนการดำเนินงานที่วางไว้คือ การออกให้บริการความรู้แก่นักเรียนในโรงเรียนเครือข่ายในรูปแบบการจัดกิจกรรมค่ายการเรียนรู้ อบรม สันทนาการ ซึ่งเป็นการรวมกลุ่มระหว่างนักศึกษากับนักเรียนจำนวนมากและใกล้ชิด ประกอบกับผู้รับบริการส่วนใหญ่เป็นนักเรียนระดับประถมศึกษาถึงมัธยมศึกษาตอนต้น การจัดกิจกรรมดังกล่าวเป็นความเสี่ยงที่จะเกิดการแพร่กระจายเชื้อโรคได้ วัตถุประสงค์