ค้นหาคำศัพท์ บาลี-ไทย

คำบาลี - ความหมาย     
อทฺธคู
ว.,ปุ. (ปุคฺคโล) อ. บุคคล ผู้ไปสู่ทางไกลยืดยาวโดยปกติ อทฺธา บทหน้า + คม ธาตุในความไป + รู ปัจจัย รัสสะ อา บทหน้าเป็น อ ลบ ม ที่สุดธาตุ ลบ ร เหลือไว้แต่ อู ได้รูปเป็น อทฺธคูแปลว่า ผู้ไปสู่ทางไกลยืดยาวโดยปกติ เป็นกัตตุรูป กัตตุสาธนะ ลงในอรรถแห่งตัสสีละ วิ.ว่า อทฺธานํ คจฺฉติ สีเลนาติ อทฺธคู (ปุคฺคโล)
อากงฺขํ
ก. หวังอยู่, เมื่อหวัง ศัพท์เดิมเป็น อากงฺขนฺต อ การันต์ ในปุงลิงค์ ลง สิ ปฐมาวิภัตติ ฝ่ายเอกวจนะ แปลง นฺต กับ สิ เป็น อํ สำเร็จรูปเป็น อากงฺขํ, ภิกฺขุ อ. ภิกษุ อากงฺขํ เมื่อหวัง แจกเหมือน ภวนฺต
อากงฺขนฺต
ก. หวังอยู่, เมื่อหวัง อา บทหน้า + กงฺข ธาตุ ในความหวัง + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อนฺต ปัจจัย ได้รูปเป็น อากงฺขนฺต ดู อกฺกมนฺต
อากงฺขมาน ก. หวังอยู่, เมื่อหวัง อา บทหน้า + กงฺข ธาตุ ในความหวัง + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + มาน ปัจจัย ได้รูปเป็น อากงฺขมาน ดู อนิจฺฉมาน
อากฑฺฒนภาว น.,ปุ. ความเป็นคืออันคร่ามา แจกเหมือน ปุริส เช่น ทุ.เอก. อากฑฺฒนภาวํ
ซึ่งความเป็นคืออันคร่ามา เป็นอวธารณบุพพบท
กัมมธารยสมาส วิ.ว่า อากฑฺฒนํ เอว ภาโว =
อากฑฺฒนภาโว คำว่า อากฑฺฒน ในคำว่า อากฑฺฒนภาวํ มาจาก อา บทหน้า + กฑฺฒ ธาตุ ในความคร่า + ยุ ปัจจัย แปลง ยุ เป็น อน ได้รูป
เป็น อากฑฺฒน แปลว่า อัน (การ) คร่า เป็น
ภาวรูป ภาวสาธนะ วิ.ว่า อากฑฺฒนํ = อากฑฺฒนํ
การคร่ามา ชื่อว่า อากฑฺฒนํๆ การคร่ามา
อากฑฺฒนฺต ก. คร่ามาอยู่ อา บทหน้า + กฑฺฒ ธาตุ ในความคร่า, ความฉุด + อ ปัจจัย
ในกัตตุวาจก + อนฺต ปัจจัย ได้รูปเป็น อากฑฺฒนฺต ดู อกฺกมนฺต
อากฑฺฒิ ก. (เช่น กุกฺกุฏมิตฺโต อ. นายกุกกุฏมิตร)
คร่ามาแล้ว อา บทหน้า + กฑฺฒ ธาตุ ใน
ความคร่า, ความฉุด + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อี
อัชชัตตนีวิภัตติ รัสสะ อี เป็น อิ สำเร็จรูปเป็น
อากฑฺฒิ
อากฑฺฒิตุํ น. อ. อัน...คร่ามา, เพื่ออันคร่ามา
อา บทหน้า + กฑฺฒ ธาตุ ในความคร่า, ความฉุด + ตุํ ปัจจัย ลง อิ อาคม สำเร็จรูปเป็น อากฑฺฒิตุํ
ดู อกฺโกสิตุํ
อากฑฺฒิตฺวา ก. คร่ามาแล้ว, ชักมาแล้ว อา
บทหน้า + กฑฺฒ ธาตุ ในความคร่า, ความฉุด + ตฺวา
ปัจจัย ลง อิ อาคม สำเร็จรูปเป็น อากฑฺฒิตฺวา
อาการ น.,ปุ. อาการ แจกเหมือน ปุริส เช่น
ป.เอก. อากาโร อ. อาการ
อากาส น.,ปุ. อากาศ แจกเหมือน ปุริส เช่น ทุ.เอก. อากาสํ สู่อากาศ เฉพาะปัญจมีวิภัตติ ฝ่ายเอกวจนะ ลง โต ปัจจัย เป็น อากาสโต บ้าง
อากาสคงฺคา น.,อิต. นํ้าในอากาศ แจกเหมือน กญฺา เช่น ทุ.เอก. อากาสคงฺคํ ยังนํ้าในอากาศ เป็นสัตตมีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า อากาเส คงฺคา = อากาสคงฺคา [คงฺคา = นํ้า, คงฺคา = คงคา
(ชื่อแม่นํ้า) อิต.]
อากาสงฺคณ น.,ปุ. เนินในที่แจ้ง แจกเหมือน
ปุริส เช่น ส.เอก. อากาสงฺคเณ ที่เนินในที่แจ้ง
เป็นสัตตมีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า อากาเส องฺคโณ =
อากาสงฺคโณ [องฺคณ = เนิน ปุ.]
อากาสฏฺเทวตา น.,อิต. เทวดาผู้ดำรงอยู่ใน
อากาศ แจกเหมือน กญฺา เช่น ป.พหุ.
อากาสฏฺเทวตา อ. เทวดาผู้ดำรงอยู่ในอากาศ ท.
เป็นวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส วิ.ว่า
อากาสฏฺา
เทวตา = อากาสฏฺเทวตา คำว่า
อากาสฏฺ ในคำว่า อากาสฏฺเทวตา มาจาก
อากาส บทหน้า +
า ธาตุ ในความยืนอยู่, ดำรงอยู่
+ อ ปัจจัย ซ้อน ฏฺ หน้าธาตุ ลบ อา ที่ า ได้รูปเป็น
อากาสฏฺ แปลว่า ผู้ดำรงอยู่ในอากาส เป็นกัตตุรูป กัตตุสาธนะ วิ.ว่า อากาเส ติฏฺนฺตีติ อากาสฏฺา
(เทวตา) เทวดา ท. เหล่าใด ย่อมดำรงอยู่ ในอากาศ เหตุนั้น เทวดา ท. เหล่านั้น ชื่อว่า อากาสฏฺาๆ
ผู้ดำรงอยู่ในอากาศ
อากาสาทโย ว. (ธาตุโย) ซึ่งธาตุ ท. มีอากาศเป็นต้น เป็นฉัฏฐีตุลยาธิกรณพหุพพิหิสมาส วิ.ว่า อากาโส อาทิ ยาสํ ตา อากาสาทโย
(ธาตุโย) อากาศ เป็นต้น ของธาตุ ท. เหล่าใด ธาตุ ท. เหล่านั้น ชื่อว่ามีอากาศเป็นต้น
อากาสาทีสุ ว.,ปุ. (ปเทเสสุ) ในประเทศ ท. มีอากาศ
เป็นต้น เป็นฉัฏฐีตุลยาธิกรณพหุพพิหิสมาส วิ.ว่า อากาโส อาทิ เยสํ เต อากาสาทโย
(ปเทสา) อากาศ เป็นต้น ของประเทศ ท. เหล่าใด ประเทศ ท. เหล่านั้น ชื่อว่ามีอากาศเป็นต้น [คำว่า
ปเทส = ประเทศ หมายถึง ส่วนของแผ่นดิน,
ส่วนของโลก ปุ.]
อากิณฺณ ก. เกลื่อนกล่นแล้ว อา บทหน้า + กิร ธาตุ ในความเรี่ยราย, ความโปรย, ความเกลี่ย, ความเกลื่อนกล่น + ต ปัจจัย แปลง ต เป็น ณฺณ ลบ ร ที่สุดธาตุ ได้รูปเป็น อากิณฺณ ดู อคต
อากิณฺณมนุสฺสา ว.,อิต. (เวสาลี) อ. เมืองไพสาลี
มีมนุษย์เกลื่อนกล่นแล้ว เป็นสัตตมีตุลยาธิ-กรณพหุพพิหิสมาส วิ.ว่า อากิณฺณา มนุสฺสา ยสฺสํ สา อากิณฺณมนุสฺสา (เวสาลี)
อากิณฺณวิหารี ว.,ปุ. ผู้มีอันอยู่เกลื่อนกล่นแล้วเป็นปกติ แจกเหมือน เสฏฺี เช่น ต.เอก. อากิณฺณวิหารินา (ปุคฺคเลน) อันบุคคล ผู้มีอันอยู่เกลื่อนกล่นแล้วเป็นปกติ มาจาก อากิณฺณ + วิ
บทหน้า + หร ธาตุ ในความนำไป มี วิ อุปสัค
อยู่หน้า แปลว่า อยู่ + ณี ปัจจัย ด้วยอำนาจ ณี ปัจจัย ทีฆะ อ ต้นธาตุเป็น อา, ลบ ณ เหลือไว้แต่ อี ได้รูปเป็น อากิณฺณวิหารี แปลว่า ผู้มีอันอยู่เกลื่อนกล่นแล้วโดยปกติ เป็นสมาสรูป
ตัสสีลสาธนะ วิ.ว่า อากิณฺณํ วิหริตุํ สีลมสฺสาติ อากิณฺณวิหารี (ปุคฺคโล) การอยู่ เกลื่อนกล่น เป็นปกติ ของบุคคลนั้น เหตุนั้น บุคคลนั้น ชื่อว่า
อากิณฺณวิหารีๆ ผู้มีอันอยู่เกลื่อนกล่นแล้วเป็นปกติ
อากิรติ ก. (เช่น ปุคฺคโล อ. บุคคล) ย่อมเกลี่ยลง
อา บทหน้า + กิร ธาตุ ในความเรี่ยราย, ความโปรย,
ความเกลี่ย, ความเกลื่อนกล่น + อ ปัจจัยในกัตตุวาจก + ติ วัตตมานาวิภัตติ สำเร็จรูปเป็น อากิรติ
อากิรเต ก. (เช่น ปุคฺคโล อ. บุคคล) ย่อมเกลี่ยลง
อา + กิร ธาตุ ในความเรี่ยราย, ความโปรย,
ความเกลี่ย, ความเกลื่อนกล่น + อ ปัจจัย
ในกัตตุวาจก + เต วัตตมานาวิภัตติ สำเร็จรูปเป็น
อากิรเต
อากิริ ก. (เช่น พฺราหฺมโณ อ. พราหมณ์) เกลี่ยลง
แล้ว อา + กิร ธาตุ ในความเรี่ยราย, ความโปรย, ความเกลี่ย, ความเกลื่อนกล่น + อ ปัจจัยในกัตตุวาจก + อี อัชชัตตนีวิภัตติ รัสสะ อี เป็น อิ สำเร็จรูปเป็น อากิริ
อากิริตฺวา ก. โปรยแล้ว, โปรยลงแล้ว, เรี่ยรายแล้ว, เกลี่ยลงแล้ว อา บทหน้า + กิร ธาตุ ในความเรี่ยราย, ความโปรย, ความเกลี่ย, ความ
เกลื่อนกล่น + ตฺวา ปัจจัย ลง อิ อาคม สำเร็จรูปเป็น
อากิริตฺวา
อากุล ว. วุ่นวาย, สับสน, อากูล, คั่งค้าง ปุ. แจก
เหมือน ปุริส เช่น ป.เอก. อากุโล (กมฺมนฺโต)
อ. การงาน อันอากูล อิต. ลง อา เครื่องหมาย อิต. แจกเหมือน กญฺา เช่น ป.เอก. อากุลา (สุชาตา)
อ. นางสุชาดา ผู้วุ่นวาย นปุ. แจกเหมือน กุล
เช่น ป.เอก. อากุลํ (จิตฺตํ) อ. จิต อันสับสน
อาโกฏาเปสิ ก. (เช่น หตฺถาจริโย อ. นายหัตถาจารย์) ยัง...ให้ตีแล้ว อา บทหน้า + กุฏ ธาตุ ในความเคาะ, ความทุบ, ความตี + ณาเป ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อี อัชชัตตนีวิภัตติ ด้วยอำนาจ ณาเป ปัจจัย พฤทธิ อุ ต้นธาตุ เป็น โอ ลบ ณ เหลือไว้แต่ อาเป ลง ส อาคม รัสสะ อี เป็น อิ สำเร็จรูปเป็น อาโกฏาเปสิ
อาโกเฏตฺวา ก. เคาะแล้ว อา บทหน้า + กุฏ ธาตุ ในความเคาะ, ความทุบ, ความตี +
เณ ปัจจัย
ในกัตตุวาจก + ตฺวา ปัจจัย ด้วยอำนาจ เณ ปัจจัย
พฤทธิ อุ ต้นธาตุ เป็น โอ ลบ ณ เหลือไว้แต่ เอ สำเร็จรูปเป็น อาโกเฏตฺวา
อาโกเฏสิ ก. (เช่น เถโร อ. พระเถระ) เคาะแล้ว อา บทหน้า + กุฏ ธาตุ ในความเคาะ, ความทุบ, ความตี +
เณ ปัจจัย ในกัตตุวาจก ด้วยอำนาจ เณ
ปัจจัย พฤทธิ อุ ต้นธาตุ เป็น โอ
ลบ ณ เหลือไว้แต่ เอ ลง ส อาคม รัสสะ อี เป็น อิ สำเร็จรูปเป็น อาโกเฏสิ
อาคจฺฉํ ก. มาอยู่, เมื่อมา อา + คม ธาตุ ในความไป ด้วยอำนาจ อา อุปสัคสังหารธาตุ แปลว่า
มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อนฺต เป็น อาคจฺฉนฺต
อ การันต์ ในปุงลิงค์ ลง สิ ปฐมาวิภัตติ ฝ่าย
เอกวจนะ แปลง นฺต กับ สิ เป็น อํ สำเร็จรูปเป็น
อาคจฺฉํ, ปุคฺคโล อ. บุคคล อาคจฺฉํ เมื่อมา
แจกเหมือน ภวนฺต
อาคจฺฉติ ก. (เช่น ชรา อ. ชรา) ย่อมมา อา
บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + ติ วัตตมานา
วิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น
อาคจฺฉติ
อาคจฺฉตุ ก. (เช่น ภิกฺขุสงฺโฆ อ. หมู่แห่งภิกษุ)
จงมา, ขอจงมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัย
ในกัตตุวาจก + ตุ ปัญจมีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉตุ
อาคจฺฉถ ๑ ก. (ตุมฺเห อ. ท่าน ท.) ย่อมมา อา
บทหน้า + คม
ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ
ปัจจัย ในกัตตุวาจก + ถ วัตตมานา-
วิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉถ
อาคจฺฉถ ๒ ก. (ตุมฺเห อ. ท่าน ท.) จงมา อา
บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ
ปัจจัย ในกัตตุวาจก + ถ ปัญจมีวิภัตติ
แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉถ
อาคจฺฉนฺต ก. มาอยู่ อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัยในกัตตุวาจก
+ อนฺต ปัจจัย แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ ได้รูปเป็น อาคจฺฉนฺต ดู อกฺกมนฺต
อาคจฺฉนฺติ ก. (เช่น ภิกฺขู อ. ภิกษุ ท.) ย่อมมา
อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อนฺติ
วัตตมานาวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ
สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉนฺติ
อาคจฺฉนฺตุ ก. (เช่น ภิกฺขู อ. ภิกษุ ท.) จงมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อนฺตุ
ปัญจมีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ
สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉนฺตุ
อาคจฺฉมาน ก. มาอยู่, เมื่อมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + มาน ปัจจัย แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ ได้รูปเป็น อาคจฺฉมาน ดู อนิจฺฉมาน
อาคจฺฉสิ ก. (ตฺวํ อ. ท่าน) ย่อมมา อา บทหน้า + คม ธาตุ
ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + สิ วัตตมานาวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉสิ
อาคจฺฉามิ ก. (อหํ อ. เรา) ย่อมมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา +
อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + มิ วัตตมานาวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ มิ อยู่หลัง ทีฆะ อ ที่สุดธาตุ เป็น อา สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉามิ
อาคจฺฉิสฺสสิ ก. (ตฺวํ อ. ท่าน) จักมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + สฺสสิ ภวิสสันติวิภัตติ แปลง คม
ธาตุ เป็น คจฺฉ ลง อิ อาคม สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉิสฺสสิ
อาคจฺฉึสุ ก. (เช่น ภิกฺขู อ. ภิกษุ ท.) มาแล้ว อา
บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อุํ
อัชชัตตนีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ
แปลง อุํ เป็น อึสุ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺฉึสุ
อาคจฺเฉยฺยํ ก. (อหํ อ. เรา) พึงมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา
+ อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + เอยฺยํ สัตตมีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺเฉยฺยํ
อาคจฺเฉยฺยาถ ก. (ตุมฺเห อ. ท่าน ท.) พึงมา อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + เอยฺยาถ สัตตมีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ สำเร็จรูปเป็น อาคจฺเฉยฺยาถ
อาคจฺเฉยฺยาสิ ก. (ตฺวํ อ. ท่าน) พึงมา อา
บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า
แปลว่า มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + เอยฺยาสิ
สัตตมีวิภัตติ แปลง คม ธาตุ เป็น คจฺฉ
สำเร็จรูปเป็น อาคจฺเฉยฺยาสิ
อาคญฺฉิ ก. (เถโร อ. พระเถระ) มาแล้ว อา บทหน้า
+ คม ธาตุ ในความไป มี อา อยู่หน้า แปลว่า
มา + อ ปัจจัย ในกัตตุวาจก + อี อัชชัตตนีวิภัตติ
แปลง
คม ธาตุ เป็น คญฺฉ รัสสะ อี เป็น อิ สำเร็จรูปเป็น อาคญฺฉิ
อาคต ก. มาแล้ว อา บทหน้า + คม ธาตุ ในความไป
มี อา อยู่หน้า แปลว่า มา + ต ปัจจัย ลบ ม
ที่สุดธาตุ ได้รูปเป็น อาคต ดู อคต
อาคตการณ น.,นปุ. เหตุแห่ง…มาแล้ว แจก
เหมือน กุล เช่น ทุ.เอก. อาคตการณํ ซึ่งเหตุ
แห่ง…มาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า
อาคตสฺส การณํ = อาคตการณํ
อาคตกาล น.,ปุ. กาลแห่ง…มาแล้ว แจกเหมือน
ปุริส เช่น ส.เอก. อาคตกาเล ในกาลแห่ง…มาแล้ว
เฉพาะปัญจมีวิภัตติ ฝ่ายเอกวจนะ ลง โต ปัจจัย เป็น อาคตกาลโต บ้าง เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า
อาคตสฺส กาโล = อาคตกาโล
อาคตเจติยฏฺาน น.,นปุ. ที่แห่งเจดีย์อันมาแล้ว แจกเหมือน กุล เช่น ป.เอก. อาคตเจติยฏฺานํ อ. ที่แห่งเจดีย์อันมาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส มีวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส เป็นภายใน
มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ วิ.บุพ.กัม.วิ. อาคตํ
เจติยํ = อาคตเจติยํ ฉ.ตัป.วิ. อาคตเจติยสฺส
านํ = อาคตเจติยฏฺานํ [ซ้อน ฏฺ]
อาคตตฺต น.,นปุ. ความที่แห่ง…เป็นผู้มาแล้ว
ลง ตฺต ปัจจัยในภาวตัทธิต วิ.ว่า อาคตสฺส ภาโว
!ERROR! illegal character ''
อาคตทิวส น.,ปุ.,นปุ. วันแห่ง…มาแล้ว ปุ.
แจกเหมือน ปุริส เช่น ป.เอก. อาคตทิวโส
อ. วันแห่ง…มาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า
อาคตสฺส ทิวโส = อาคตทิวโส เฉพาะปัญจมี-
วิภัตติ ฝ่ายเอกวจนะ ลง โต ปัจจัย เป็น
อาคตทิวสโต บ้าง
อาคตทุกฺขวเสน น.,ปุ. เพราะอำนาจแห่งทุกข์อันมาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส มีวิเสสน-
บุพพบท กัมมธารยสมาส เป็นภายใน มีวิเคราะห์ตามลำดับ ดังนี้ วิ.บุพ.กัม.วิ. อาคตํ ทุกฺขํ = อาคตทุกฺขํ ฉ.ตัป.วิ. อาคตทุกฺขสฺส วโส = อาคตทุกฺขวโส แจกเหมือน ปุริส
อาคตนย น.,ปุ. นัยอันมาแล้ว แจกเหมือน ปุริส
เช่น ต.เอก. อาคตนเยน ตามนัยอันมาแล้ว เป็นวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส วิ.ว่า อาคโต
นโย = อาคตนโย
อาคตภาว น.,ปุ. ความที่แห่ง…เป็นผู้มาแล้ว ปุ.
แจกเหมือน ปุริส เช่น ทุ.เอก. อาคตภาวํ
ซึ่งความที่แห่ง…เป็นผู้มาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริส
สมาส วิ.ว่า อาคตสฺส ภาโว = อาคตภาโว
อาคตมคฺค น.,ปุ. หนทางแห่ง…มาแล้ว แจกเหมือน
ปุริส เช่น ทุ.เอก. อาคตมคฺคํ ซึ่งหนทางแห่ง…มาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า อาคตสฺส มคฺโค = อาคตมคฺโค
อาคตมตฺต ว. ผู้สักว่ามาแล้ว เป็นสัมภาวน-
บุพพบท กัมมธารยสมาส ปุ. แจกเหมือน ปุริส
เช่น ส.เอก. อาคตมตฺเต (สตฺถริ) ครั้นเมื่อ
พระศาสดา สักว่าเสด็จมาแล้ว วิ.ว่า อาคโต อิติ
มตฺโต = อาคตมตฺโต (สตฺถา) อ. พระศาสดา
สักว่า เสด็จมาแล้ว ชื่อว่า อาคตมตฺโตๆ สักว่า
เสด็จมาแล้ว
อาคตมนุสฺส น.,ปุ. มนุษย์ผู้มาแล้ว แจกเหมือน
ปุริส เช่น ป.พหุ. อาคตมนุสฺสา อ. มนุษย์
ผู้มาแล้ว ท. เป็นวิเสสนบุพพบท กัมมธารยสมาส วิ.ว่า อาคตา มนุสฺสา = อาคตมนุสฺสา
อาคตเวลา น.,อิต. เวลาแห่ง…มาแล้ว แจกเหมือน
กญฺา เช่น ส.เอก. อาคตเวลายํ ในเวลาแห่ง…มาแล้ว เป็นฉัฏฐีตัปปุริสสมาส วิ.ว่า อาคตสฺส เวลา = อาคตเวลา